بانک مرکزی و ضرورتی به نام ذخیره ارزی

در پی اظهارات اخیر جعفر قادری، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، درباره خرید ارز توسط بانک مرکزی و تأثیر آن بر قیمت ارز و نقدینگی، یک پرسش اساسی مطرح است: اصلاً چرا بانک مرکزی باید ذخایر ارزی داشته باشد؟

پاسخ روشن است؛ ذخایر ارزی برای روزهای آرام اقتصاد نیست، بلکه برای روزهایی است که کشور با شوک، محدودیت ارزی، اختلال در تجارت خارجی یا بحران مواجه می‌شود. ضمن اینکه در چارچوب قانونی فعالیت بانک مرکزی و نظام مدیریت شناور نرخ ارز، سیاست‌گذار باید بتواند متناسب با شرایط بازار و اهداف ثبات اقتصادی، نسبت به خرید و فروش ارز و مدیریت ذخایر خود اقدام کند. منطق علمی بانکداری مرکزی و حتی منطق ساده اقتصادی حکم می‌کند که سیاست‌گذار در شرایطی که امکان تأمین ارز وجود دارد، بخشی از منابع خود را برای روز مبادا ذخیره کند و در زمان نیاز از آن استفاده کند.

واقعیت این است که میان دو وضعیت، انتخاب چندان دشواری وجود ندارد: اینکه کشور در شرایط بحرانی با محدودیت مواجه شود و ذخیره ارزی کافی در اختیار نداشته باشد، یا همان شرایط را با پشتوانه ذخایر ارزی مدیریت کند. طبیعتاً گزینه دوم مطلوبتر است. تجربه محدودیت‌های اخیر در صادرات و دسترسی به منابع ارزی نیز نشان داد که داشتن ذخیره، یک الزام است.

بنابراین، مسئله اصلی نباید این باشد که چرا بانک مرکزی در مقطعی برای تقویت ذخایر خود اقدام کرده است. مسئله مهم‌تر این است که آیا بانک مرکزی برای مواجهه با شوک‌های احتمالی، ذخیره ارزی کافی در اختیار دارد یا خیر؟ بانک مرکزی قرار نیست صرفاً تماشاگر بازار ارز باشد؛ وظیفه آن این است که در شرایط عادی ابزارهای لازم را برای روزهای سخت فراهم کند و در زمان بحران بتواند با استفاده از همین ابزارها از اقتصاد کشور حمایت کند.