نئوبانکها در انتظار بازتعریف مقررات و تنظیمگری نوین
در نشست تخصصی ماهیت نئوبانکها، عملکرد و تنظیمگری در رویداد الکامبانک مطرح شد
به گزارش خبرنگار ایبنا؛ نشست «ماهیت نئوبانکها، عملکرد و تنظیمگری» در استیج تازههای اقتصاد در بیستونهمین نمایشگاه بینالمللی الکترونیک، کامپیوتر و تجارت الکترونیک (الکامپ) برگزار شد. در این نشست چالشهای گذار از بانکداری سنتی به دیجیتال با حضور متخصصان و سیاستگذاران بررسی شد و سخنرانان ضمن تأکید بر لزوم عبور نظام رگولاتوری از نظارتهای صرفاً ریسکمحور به سمت ارزیابی مدلهای کسبوکار، بر اهمیت استقلال واحدهای دیجیتال برای تابآوری در شرایط بحرانی و نقش هوش مصنوعی بهعنوان توانمندسازِ تحول بانکی تأکید کردند.
رگولاتوری نئوبانکها باید از مدل کسبوکار و ریسک عبور کند
مجید هادی، متخصص حوزه فناوری بانکداری، در نشست استیج تازههای اقتصاد در رویداد الکامبانک با اشاره به ضرورت بازتعریف مفهوم نئوبانک و بانکداری دیجیتال، اظهار کرد: آنچه امروز در ایران از مفهوم نئوبانک یا بانکداری دیجیتال متبادر میشود، بیشتر به دیجیتالی شدن خدمات بانکی محدود شده است، در حالی که موضوع اصلی باید بازتعریف نحوه تعامل مشتری با بانک و بازآفرینی خدمات بانکی باشد.
وی افزود: اگر صرفاً خدمات موجود را الکترونیکی کنیم، حتی افتتاح حساب که امروز حداقل انتظار مشتری است، نمیتواند بهعنوان یک مزیت رقابتی محسوب شود. بنابراین باید فرایندهای بانکی را بازنویسی و از نو طراحی کرد؛ همان اتفاقی که در صنایع مختلف پس از دوره صنعتی شدن رخ داده و به بازآفرینی مدلهای موجود منجر شده است.
هادی ادامه داد: در شبکه بانکی جدید، نمونههایی مانند اعتباردهی خرد، مدلهای جدید اعتبارسنجی و ارائه تسهیلات خرد بدون ضامن در حال رشد است و اینها بخشی از تغییراتی هستند که میتوانند در مدل جدید بانکداری مورد توجه قرار گیرند.
این متخصص حوزه فناوری بانکداری با اشاره به موضوع سودآوری نئوبانکها گفت: اگر بانکهای بالغ دنیا را بررسی کنیم، میبینیم که بسیاری از آنها به بلوغ و سودآوری مناسبی رسیدهاند و صورتهای مالی و ترازنامههای جذابی دارند، اما در ایران با یک پیچیدگی جدی مواجه هستیم و آن، به رسمیت نشناختن استقلال حقوقی بانکهای دیجیتال است.
هادی با انتقاد از رویکرد فعلی تنظیمگری گفت: اگر به جای نگاه رگولاتور مبتنی بر «ریسکرگولیشن»، با نگاه «بیزنسمدل رگولیشن» به موضوع نگاه کنیم، باید علاوه بر قوانین و الزامات مربوط به ریسک، به مدل کسبوکار این بانکها نیز توجه داشته باشیم. در نهایت، بانک سپردههای مردم را جذب میکند و باید شرایط مالی و مدل کسبوکار آن مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: باید مشخص شود نئوبانک در جذب منابع ارزانقیمت، کاهش هزینههای اعتباری و ایجاد درآمدهای اعتباری چه ارزشی برای بانک مادر خود ایجاد میکند. توجه به این شاخصها میتواند در شرایط فعلی اقتصاد ایران، مسیر مناسبی برای ارزیابی عملکرد و سودآوری نئوبانکها ایجاد کند.
هادی گفت: با وجود پیچیدگیهای موجود در کشور، به نظر میرسد بانکها به این نتیجه رسیدهاند که از مدل نئوبانک میتوانند برای توسعه و تقویت جایگاه خود استفاده کنند و بخشی از خلأهای موجود را پوشش دهند. با این حال، امید اصلی این است که این اتفاق از سطح رگولاتوری نیز مورد حمایت و توجه قرار گیرد.
مجید هادی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به احتمال تغییر فضای فعالیت نئوبانکها در صورت صدور مجوزهای جدید از سوی بانک مرکزی، اظهار کرد: صحبتهای مطرحشده بر این فرض استوار بود که بانک مرکزی مجوز جدیدی برای بانکها صادر نخواهد کرد، اما اگر این اتفاق رخ دهد، فضای بازی کاملاً تغییر خواهد کرد.
وی با اشاره به تجربه مؤسسات مالی و اعتباری گفت: اضافه شدن عنوان «غیرمجاز» به برخی از این مؤسسات به دلیل ضعف نظارت و بازدارندگی در حوزههایی مانند خلق پول، کفایت سرمایه و سایر الزامات مالی اتفاق افتاد. البته اگر از جایگاه رگولاتور به موضوع نگاه کنیم، دغدغهها و پیچیدگیهای زیادی وجود دارد.
هادی افزود: انتظار ما از شبکه بانکی این است که مجوزهای جدید لزوماً به ایجاد یک بانک جدید محدود نشود. چرا باید یک بانک دیگر برای ایجاد یک پلتفرم دیجیتال مجوز بگیرد؟ این پلتفرم میتواند سهامدار بانکی داشته باشد یا حتی توسط شرکتهای فناوری ایجاد شود. در اتحادیه اروپا نمونههایی از این کسبوکارها از شرکتهای فینتکی، فناوری و استارتاپی شکل گرفتهاند و در آسیا نیز نمونههایی مانند چین، از شرکتهای بزرگ فناوری به وجود آمدهاند.
این متخصص حوزه فناوری بانکداری ادامه داد: این فضای تحولآفرین میتواند هر دو بازوی بانکداری دیجیتال و سنتی را توانمند کند. بانکداری سنتی نیز ظرفیت بالایی برای تحول دارد، چراکه بانکهای سنتی حجم عظیمی از داده و سابقه و رفتار مشتریان را در اختیار دارند و میتوانند از این دادهها برای توسعه خدمات و افزایش سهم بازار خود استفاده کنند.
وی تأکید کرد: بانکداری سنتی و دیجیتال هر دو سهم خود را از بازار خواهند داشت. برای نمونه، در انگلستان همچنان حدود ۸۵ درصد منابع در بانکداری سنتی قرار دارد، در حالی که تعداد مشتریان بانکداری دیجیتال طی ۱۰ سال گذشته رشد بسیار زیادی داشته است. بنابراین افزایش تعداد مشتریان لزوماً به معنای تغییر متناسب سهم منابع نیست و به نظر میرسد در آینده نیز بانکهای سنتی همچنان سهم قابل توجهی از منابع را در اختیار خواهند داشت.
نئوبانکها باید با رویکرد ریسکمحور تنظیمگری شوند
حمیدرضا احمدیان، معاون حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی در دولت هم در ادامه نشست با تأکید بر ضرورت تفکیک استقلال فناورانه از استقلال بانکی گفت: اینکه یک نئوبانک در حوزه فناوری، توسعه محصول و تجربه مشتری مستقل عمل کند، موضوع مثبتی است؛ اما اگر قرار باشد وارد حوزههایی مانند سپردهپذیری و ایجاد تعهدات مالی شود، باید الزامات و ریسکهای فعالیت بانکی را نیز بپذیرد.
وی افزود: مسئله اصلی، مستقل یا وابسته بودن نئوبانک نیست، بلکه نحوه مدیریت ریسک آن است. نئوبانک باید از منظر ریسک و نوع فعالیت تنظیمگری شود، در حالی که چنین چارچوب شفافی در نظام تنظیمگری کشور هنوز وجود ندارد.
احمدیان ادامه داد: در شرایط فعلی، به دلیل نبود تنظیمگری ریسکمحور و فعالیتمحور، بانک مرکزی تلاش میکند نئوبانکها به بانکهای موجود متصل باشند تا از حرکت آنها به سمت خلق پول و ایجاد تعهدات مالی جلوگیری شود و در عین حال، نئوبانکها بتوانند نقش مکمل بانکها را ایفا کنند.
معاون حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی در دولت با اشاره به چالش مدل کسبوکار نئوبانکها گفت: نئوبانک باید مدل درآمدی پایدار داشته باشد، اما در کشور شاهد رقابتی هستیم که عمدتاً بر ابزار و محصول فناورانه متمرکز شده است. باید از این نگاه عبور کرد و به ابعاد دیگری که میتواند به توسعه نئوبانکها کمک کند، توجه داشت.
وی با رد مقایسه نئوبانکها با مؤسسات مالی غیرمجاز اظهار کرد: مسئله مؤسساتی که در گذشته ایجاد شدند، عمدتاً تأمین یا جمعآوری منابع و ایجاد تعهدات مالی بود، در حالی که مسئله نئوبانک، نوآوری و ارائه خدمات جدید است؛ بنابراین مقایسه این دو اساساً درست نیست.
احمدیان در پایان تأکید کرد: اگر نئوبانک با هدف حل بخشی از مشکلات مشتریان، ارائه خدمات پایه و خلق ارزش برای بانک حرکت کند، این رویکرد مثبت است؛ اما اینکه از ابتدا بخواهد وظایف اصلی بانک را بر عهده بگیرد، بدون آنکه الزامات مدیریت ریسک و تنظیمگری متناسب را داشته باشد، مسیر درستی نخواهد بود.
استقلال واحد دیجیتال بانکها میتواند به تداوم کسبوکار در شرایط بحرانی کمک کند
در ادامه این رویداد، بهزاد صفری، متخصص حوزه فناوری بانکداری و معاون پیشین فناوری اطلاعات بانک سپه، با اشاره به رقابت در حوزه خدمات دیجیتال گفت: در حوزه کسبوکار، باید توجه داشت که بسیاری از بانکها در حال ارائه خدمات مشابه هستند و در برخی موارد حتی نمیتوان ابزار فناورانهای بهتر از همراهبانکهای موجود پیدا کرد. در چنین شرایطی، ایجاد یک واحد یا پلتفرم دیجیتال مستقل میتواند به بانکها برای توسعه خدمات جدید کمک کند.
وی همچنین به الزامات اخیر بانک مرکزی درباره تبلیغ ابزارهای فناورانه اشاره کرد و گفت: بانک مرکزی اخیراً اعلام کرده است که بانکها اجازه ندارند ابزارهای فناورانه را بدون دریافت مجوز تبلیغ کنند. این موضوع نیز نشان میدهد که هنوز درباره جایگاه و اختیارات واحد دیجیتال و پلتفرمهای دیجیتال بانکها ابهاماتی وجود دارد.
صفری با اشاره به تجربه بحرانهای اخیر اظهار کرد: در جریان حوادث اخیر و جنگهای ۱۲ روزه و پس از آن، یک نکته برای شبکه بانکی روشنتر شد و آن اهمیت تداوم فعالیت بانکها در شرایط بحرانی بود. بر همین اساس، موضوع استقلال و تفکیک زیرساختهای فناوری بانکها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
وی افزود: به نظر میرسد بانکها نیز به این موضوع فکر میکنند که اگر واحد فناوری یا پلتفرم دیجیتال مستقلی داشته باشند، میتوانند در شرایط حساس، از منظر پدافند غیرعامل و تداوم کسبوکار، عملکرد مطمئنتری داشته باشند.
صفری در پایان گفت: اگر واحد دیجیتال یا پلتفرم دیجیتال بانک با استقلال بیشتر فعالیت کند و در عین حال گزارشها و الزامات نظارتی مورد نیاز بانک مرکزی را رعایت کند، میتوان از این مدل هم برای توسعه خدمات دیجیتال و هم برای افزایش تابآوری و تداوم کسبوکار بانکها در شرایط بحرانی استفاده کرد.
هوش مصنوعی رقیب بانکها نیست، توانمندساز تحول بانکی است
حسام حبیباله، عضو هیئتمدیره و معاون فناوری اطلاعات بانک شهر نیز به عنوان سخنران بعدی با اشاره به ضرورت تسریع مسیر بلوغ نئوبانکها و تعامل آنها با بانکهای سنتی گفت: تجربه صنعت پرداخت نشان داده است که بسیاری از محدودیتهای گذشته با توسعه فناوری و تغییر نیازهای بازار کنار گذاشته شدهاند و در حوزه نئوبانکها نیز باید این مسیر با سرعت بیشتری طی شود.
وی افزود: نئوبانکها برای ایجاد ارزش متفاوت در گروهها و صنایع مختلف شکل گرفتهاند و ممکن است در آینده به نئوبانکهای تخصصی برای حوزههای مختلف نیاز داشته باشیم. بنابراین، محدودیتهایی مانند الزام به استفاده از نام بانک یا نبود امکان فعالیت مستقل، نیازمند بازنگری است؛ البته این تغییرات باید با در نظر گرفتن الزامات و ملاحظات مربوط به تداوم خدمات انجام شود.
حبیباله با اشاره به نقش هوش مصنوعی در آینده بانکداری اظهار کرد: AI در هر حوزهای که وارد شده، قواعد بازی را تغییر داده و در بانکداری نیز میتواند به افزایش بهرهوری و شخصیسازی خدمات کمک کند.
عضو هیئتمدیره بانک شهر تأکید کرد: هوش مصنوعی نباید رقیب بانکداری تلقی شود، بلکه باید بهعنوان یک توانمندساز و ابزار کمککننده به بانکها برای توسعه و تحول خدمات مورد استفاده قرار گیرد.
مشاهدهٔ خبر در منبع