۳.۷ تریلیون دلار از ارزش وال استریت چگونه تبخیر شد؟
به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، موج آبی پیروزی دموکرات‌ها که کنگره آمریکا را درنوردید، در ابتدا با رشد قابل‌توجه سهام این کشور هم‌راه شد. سرمایه‌گذاران از برطرف شدن ریسک سیاسی مرتبط با انتخابات، عقب‌نشینی قیمت نفت و افزایش انتظارات درباره این نکته که دولت ترامپ از این پس با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو خواهد شد، راضی بودند. اما تا صبح پنج‌شنبه، سرمایه‌گذاران ارزیابی دوباره پیامدهای گسترده‌تر این تحولات را آغاز کردند. یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها، بدبینی عمیق دموکرات‌ها نسبت به گسترش مراکز داده بود، زیرساخت‌هایی که انقلاب هوش مصنوعی به آن‌ها وابسته است.
سینیشا سورگیچ، معامله‌گر باسابقه و مدیر شرکت معاملات اختصاصی برایت تریدینگ، گفت: «دوران خطرناکی است. نگرانم. می‌خواهم بتوانم شب‌ها با خیال راحت بخوابم.»
موج فروشی که ابتدا سرمایه‌گذاران خرد آغاز کردند، با ورود صندوق‌های پوشش ریسک و مدیران سرمایه‌گذاری دارای موقعیت‌های خرید بلندمدت، شدت گرفت. سپس شرکت‌های معاملات کمی که راهبردهای آن‌ها به نوسانات بازار وابسته است، زیان‌ها را تشدید کردند. نتیجه نهایی، ثبت بزرگ‌ترین سقوط روزانه شاخص نزدک ۱۰۰، با تمرکز بالا بر سهام فناوری، از مارس ۲۰۲۰ بود. در این روز، ۳.۷ تریلیون دلار از ارزش بازار سهام آمریکا تنها در یک جلسه معاملاتی از بین رفت.
در شرایطی که به نظر می‌رسد بازار در پایان هفته به ثبات بیشتری رسیده و شاخص نزدک ۱۰۰ بخشی از زیان‌های خود را جبران کرده است، بررسی روند معاملات نشان می‌دهد موج اولیه فروش چگونه شکل گرفت و گسترش یافت.
سرمایه‌گذاران خرد نخستین فروشندگان بودند
نیم‌ساعت نخست معاملات پنج‌شنبه تحت تأثیر فعالیت سرمایه‌گذاران خرد قرار داشت. پس از رشد بازار در میانه هفته و در شرایطی که ابهام درباره سیاست‌های آینده هم‌چنان وجود داشت، این گروه از سرمایه‌گذاران تصمیم گرفتند سود معاملات خود را شناسایی کنند و سهامشان را بفروشند.
به گفته موهیت کومار، استراتژیست شرکت جفریز در لندن، این تصمیم بزرگ‌ترین موج فروش سرمایه‌گذاران خرد از زمان سقوط بازارها در دوران همه‌گیری کووید را رقم زد.
رافائل مونژ، دانشجوی تحصیلات تکمیلی مهندسی در دانشگاه کلمبیا و عضو باشگاه معاملات اختیار معامله و قراردادهای آتی این دانشگاه، گفت: «از ساعت ۷ صبح کارم را شروع کردم. بازگشایی بازار را دیدم و متوجه شدم نزدک با چه سرعتی سقوط می‌کند و بعد نوبت به S&P رسید. اما وضع نزدک واقعاً عجیب بود. سهام مرتبط با هوش مصنوعی کل شاخص را پایین می‌کشیدند. تلفنم مدام اعلان دریافت می‌کرد. همه در حال بررسی سهام بودند و همه‌چیز قرمز شده بود.» داده‌های معاملاتی نیز این وضعیت را تأیید می‌کنند.
براساس اطلاعات شرکت تحلیل داده وندا ریسرچ، فروش خالص سهام شرکت‌های منفرد از سوی سرمایه‌گذاران خرد در روز پنج‌شنبه، سومین رقم بزرگ ثبت‌شده در تاریخ داده‌های این شرکت بود. فقط ۲ روز معاملاتی در مارس ۲۰۲۰، هم‌زمان با گسترش همه‌گیری کرونا، شاهد فروش بیشتری بودند.
واحد اطلاعات بازار جی‌پی مورگان نیز اعلام کرد حجم فروش این گروه بیش از ۳ انحراف معیار از سطح معمول فاصله داشت.
همان‌طور که بارها در وال‌استریت اتفاق افتاده، فروش سهام به فروش بیش‌تر منجر شد.
افت اولیه قیمت‌ها زمانی شدت گرفت که صندوق‌های پوشش ریسک نیز به فشار فروش خود افزودند. پس از این گروه مدیران دارایی که عمدتاً در موقعیت خرید قرار دارند، وارد موج فروش شدند.
به گفته کومار، حجم معاملات این گروه به‌طور غیرمعمولی بالا بود، زیرا مدیران سرمایه‌گذاری تصمیم گرفتند بخشی از سودهای کسب‌شده در سالی را که در مجموع برای بازار سهام عملکرد مطلوبی داشت، تثبیت کنند. مشکل اصلی این بود که در سوی مقابل، خریداران بزرگی وارد بازار نشدند.
ویراج پاتل استراتژیست اقتصاد کلان جهانی شرکت وندا، در یادداشتی نوشت: «درست در زمانی که سرمایه‌گذاران خرد و معامله‌گران سیستماتیک با شدت در حال فروش هستند، سرمایه‌گذاران نهادی عقب‌نشینی کرده‌اند. چنین الگوهایی از جریان سفارش‌ها را به‌ندرت خارج از دوره‌های تنش واقعی در بازار مشاهده می‌کنیم.»
در جی‌پی مورگان، ران آدلر مدیر مشترک جهانی معاملات مستقیم سهام با مشتریان (High-Touch Trading)، این تحولات را از میز معاملات نقدی زیر نظر داشت، جایی که حجم معاملات ۵۰ درصد افزایش یافته بود.
او در یادداشتی خطاب به مشتریان نوشت: «بخشی از آنچه شاهد هستیم، ناشی از زیان پرتفوی‌ها و فروش بدون تمایز دارایی‌هاست. جهت جریان معاملات امروز از نظر منطقی قابل توجیه به نظر می‌رسد. آنچه تعجب‌برانگیز است، بزرگی این جریان‌هاست.»
فشار الگوریتمی به سقوط سهام
زمانی که جهت حرکت قیمت سهام مشخص می‌شود و دامنه تغییرات به اندازه کافی بزرگ است، مجموعه‌ای از معاملات مکانیکی و خودکار فعال می‌شوند که می‌توانند زیان‌ها را تشدید کنند. برای مثال، بازارگردانان اختیار معامله باید به‌طور مستمر میزان ریسک و موقعیت‌های معاملاتی خود را متناسب با تغییرات بازار تنظیم کنند. گاهی این تعدیل‌ها آن‌ها را در شرایطی قرار می‌دهد که هنگام کاهش قیمت سهام مجبور به فروش و هنگام افزایش قیمت‌ها ناچار به خرید می‌شوند. این وضعیت در اصطلاح بازار با عنوان گامای منفی (Negative Gamma) شناخته می‌شود. براساس برآورد چارلی مک‌الیگات، مدیرعامل بخش راهبرد دارایی‌های مختلف در شرکت اینترنشنال نامورا سیکیوریتیز، تا میانه معاملات پنج‌شنبه، میزان گامای منفی معامله‌گران اختیار معامله به حدود ۷ میلیارد دلار به‌ازای هر یک درصد تغییر بازار رسیده بود. به بیان دیگر، به‌ازای هر یک درصد کاهش قیمت سهام، این معامله‌گران حدود ۷ میلیارد دلار فشار فروش اضافی به بازار وارد می‌کردند.
مک‌الیگات برآورد کرده صندوق‌های کنترل نوسان (Volatility-Control Funds)، که میزان خریدوفروش خود را براساس شدت نوسانات بازار تنظیم می‌کنند، با توجه به تغییرات قیمت در آن مقطع باید حدود ۶۱ میلیارد دلار سهام می‌فروختند. از این میزان، حدود ۲۵ میلیارد دلار مربوط به سفارش‌های فروش روز چهارشنبه بود که اجرای آن‌ها هم‌چنان ادامه داشت.
او هم‌چنین تخمین زد تعدیل پرتفوی صندوق‌های قابل معامله اهرمی (Leveraged ETFs) در پایان روز معاملاتی، حدود ۴۷ میلیارد دلار فشار فروش دیگر ایجاد خواهد کرد. مک‌الیگات در یادداشتی برای مشتریان نوشت: «گفت‌وگوها با مشتریان نشان می‌دهد آن‌ها اکنون انگیزه بیشتری برای کاهش ریسک دارند.»
به باور او، مضمون اصلی بازخوردها، حفظ آنچه از عملکرد مثبت سال جاری باقی مانده و تلاش برای دوام آوردن تا سال آینده است، زمانی که سرمایه جدید و ظرفیت تازه‌ای برای پذیرش ریسک فراهم خواهد شد.
با سقوط شاخص‌های اصلی به زیر سطوح کلیدی، دور دیگری از فروش سیستماتیک آغاز شد.
براساس برآوردهای وندا، معامله‌گران کمی پیرو روند که با عنوان مشاوران معاملات کالایی یا CTAs شناخته می‌شوند، حدود ۱۳ میلیارد دلار از قراردادهای آتی مرتبط با شاخص‌های S&P ۵۰۰ و نزدک را فروختند.
این معاملات، میزان مواجهه این گروه با بازار را به نزدیکی پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در داده‌های شرکت رساند. با در نظر گرفتن تمام این عوامل، احتمال بازگشت بازار در معاملات بعدازظهر بسیار اندک بود. شاخص S&P ۵۰۰ معاملات را نزدیک به پایین‌ترین سطح روزانه خود به پایان رساند و بزرگ‌ترین افت روزانه از آوریل سال گذشته را ثبت کرد.
صندوق‌های پوشش ریسک از قبل برای سقوط آماده شده بودند؟
به نظر می‌رسد برخی صندوق‌های پوشش ریسک از پیش احتمال وقوع یک حرکت بزرگ در بازار را در نظر گرفته بودند.
در اواخر اکتبر، حجم موقعیت‌های فروش استقراضی (Short Positions)، که از کاهش قیمت سهام سود می‌برند، به نزدیکی بالاترین سطح ۵ سال گذشته رسیده بود.
هم‌زمان، اهرم خالص (Net Leverage)، معیاری از میزان استفاده صندوق‌ها از منابع استقراضی برای تقویت موقعیت‌های معاملاتی، در پایین‌ترین سطح ۳ سال گذشته قرار داشت. با وجود این، حتی صندوق‌های پوشش ریسک نیز از زیان‌های سنگین در امان نماندند.
براساس برآورد میز خدمات کارگزاری اصلی (Prime Brokerage) گلدمن ساکس، صندوق‌های بنیادی دارای موقعیت‌های خرید و فروش (Fundamental Long/Short Funds) در روز پنج‌شنبه به‌طور متوسط ۱.۳ درصد زیان کردند. این میزان زیان معادل رویدادی با شدت ۲ انحراف معیار بود.
در همین حال، صندوق‌های متمرکز بر فناوری بیش از ۴ درصد سقوط کردند و بازده آن‌ها از ابتدای سال تاکنون تقریباً به صفر رسید.
راهبرد مومنتوم (Momentum)، سبکی از سرمایه‌گذاری که بر خرید دارایی‌های دارای عملکرد برتر و فروش دارایی‌های ضعیف‌تر متکی است، نیز زیانی معادل ۳.۷ انحراف معیار تجربه کرد.
۲ گروهی که در روز پنج‌شنبه بیش‌ترین آسیب را دیدند، یعنی سهام مرتبط با حافظه‌های رایانه‌ای و شبکه‌های نوری، از اوج‌های ثبت‌شده در ماه ژوئن تاکنون تقریباً نیمی از ارزش خود را از دست داده‌اند. این افت از تمام اصلاح‌های قیمتی ۴ سال گذشته این گروه‌ها عمیق‌تر بوده است.
جهش شاخص ترس وال‌استریت از ۱۶.۶ به ۲۸ واحد
آنچه این تحولات را چشم‌گیرتر می‌کرد، آغاز ناگهانی سقوط از شرایطی به‌نسبت آرام بود. شاخص VIX بورس اختیار معامله شیکاگو (Cboe)، که معیاری از نوسانات مورد انتظار بازار سهام محسوب می‌شود و اغلب از آن با عنوان «شاخص ترس وال‌استریت» یاد می‌کنند، در آغاز معاملات پنج‌شنبه روی ۱۶.۶ واحد قرار داشت. این سطح پایین‌تر از میانگین یک‌ساله شاخص بود. اما تا پایان معاملات همان روز، VIX به نزدیکی ۲۸ واحد رسید.
از سال ۱۹۸۰ تاکنون، فقط ۴۸ بار اتفاق افتاده که شاخص S&P ۵۰۰ یک روز پس از ثبت رشد حداقل ۱.۵ درصدی، افتی برابر یا بیش‌تر از ۲ درصد را تجربه کند. تقریباً تمام این موارد در دوره‌های بازار نزولی یا بحران‌های مالی رخ داده‌اند.
فقط در ۴ مورد، چنین سقوطی در فاصله‌ای بسیار نزدیک به رکورد تاریخی شاخص اتفاق افتاده است. در ۲ مورد از این ۴ رویداد، بازار توانست ظرف ۵۰ جلسه معاملاتی بهبود یابد و ۲ مورد دیگر به سال ۱۹۸۷ مربوط می‌شوند.
آیا بازار سهام آمریکا در مسیر بازگشت قرار گرفته است؟
نشانه‌های اولیه بهبود از روز جمعه ظاهر شد. سهام شرکت‌های تولیدکننده تراشه پیشتاز رشد شاخص اس‌اندپی۵۰۰ شدند و شاخص نزدک ۱۰۰ نیز در مقطعی از معاملات تا ۲.۶ درصد افزایش یافت. با این حال، هنوز مشخص نیست این رشدها تا چه اندازه پایدار خواهند بود.
سینیشا سورگیچ از شرکتبریج تریدینگ که روز پنج‌شنبه روی کاهش قیمت سهام شرکت «شرکت تولید نیمه‌رسانای تایوان» TSMC موقعیت فروش گرفته بود، روز جمعه با بازگشت شدید قیمت این سهم مواجه شد. سهام این شرکت در بازار آمریکا در مقطعی از معاملات جمعه تا ۷.۸ درصد افزایش یافت و موقعیت فروش سورگیچ را با زیان مواجه کرد.
مشاهدهٔ خبر در منبع